آپارتاید الگوریتمی - هوش مصنوعی واقعا به کاربران ایرانی پاسخ غلط می دهد؟
به گزارش سرویس علم و فناوری وبپیما به نقل از همشهری - : گزارش های سال ۲۰۲۶ دانشگاه MIT نشان می دهد که کاربران فارسی زبان عملاً با نسخه ای ضعیف تر از هوش مصنوعی روبه رو هستند. گویی الگوریتم ها یاد گرفته اند که براساس جغرافیا، پاسخ دهند. پژوهش های انجام شده در اوایل سال ۲۰۲۶، تأیید می کنند که مدل های بزرگ زبانی (LLM) مانند محصولات OpenAI و گوگل، در مواجهه با کاربران ایرانی و زبان فارسی، عملکرد ضعیف تری نسبت به همتایان انگلیسی زبان خود دارند. اما چرا هوش مصنوعی با ایرانی ها «نامهربان» است؟
تبعیض در کد؛ شکافی که تصادفی نیست
چرا یک دانش آموز در نیویورک به دقیق ترین تحلیل های علمی دسترسی دارد، اما همان مدل برای دانش آموز ایرانی جملات متناقض و بی معنی ردیف می کند؟ کارشناسان معتقدند این صرفاً یک نقص فنی نیست، بلکه نتیجه «تنبلی الگوریتمی» شرکت هایی است که میلیاردها دلار صرف بهینه سازی زبان انگلیسی می کنند، اما زبان فارسی را در حاشیه رها کرده اند. این یعنی ما با یک «آپارتاید دیجیتال» روبه رو هستیم که در آن کیفیت خدمات براساس مرزهای جغرافیایی و سیاسی تعیین می شود.
زندانی در حصار زبان های کم منبع
هوش مصنوعی فعلی، فارسی را «فکر» نمی کند، بلکه آن را «ترجمه» می کند. زبان فارسی در دنیای داده ها، یک زبان Low-Resource یا «کم منبع» محسوب می شود. از آنجایی که بیش از ۹۰ درصد داده های آموزشی هوش مصنوعی را متون انگلیسی تشکیل می دهند، درک مدل از ظرافت های دستوری، ضرب المثل ها و اصطلاحات تخصصی فارسی بسیار محدود است. در واقع، هوش مصنوعی اغلب سؤالات فارسی را در لایه های زیرین خود به انگلیسی ترجمه کرده و پس از یافتن پاسخ، دوباره آن را به فارسی برمی گرداند؛ فرایندی که باعث می شود دقت پاسخ در حوزه های علمی و منطقی تا ۳۰ درصد کاهش یابد.
شکاف فرهنگی و سوگیری داده ها
ابزارهای هوش مصنوعی صرفاً یک ماشین محاسباتی نیستند، بلکه آینه ای از داده هایی است که به آن خورانده شده است. بخش بزرگی از محتوای فارسی موجود در وب که برای آموزش این مدل ها استفاده شده، یا توسط ترجمه های ماشینی ضعیف تولید شده اند یا حاوی اطلاعاتی هستند که با واقعیت های زیسته در ایران فاصله دارند. این موضوع باعث می شود در مسائل اجتماعی، حقوقی و حتی توصیه های سبک زندگی، پاسخ های هوش مصنوعی برای یک کاربر ایرانی «غیربومی» و گاهی «بی ربط» به نظر برسد.
- فریدام آمریکایی | آزادی اینترنت ایران یا تله اطلاعاتی؟
نابرابری در دسترسی و زیرساخت
کارشناسان معتقدند بخشی از این پاسخ های ضعیف به دلیل محدودیت های دسترسی (تحریم ها و فیلترینگ) است. وقتی کاربر ایرانی مجبور است با ابزارهای تغییر آی پی و از طریق واسطه ها به این سرویس ها متصل شود، گاهی به دلیل اختلال در تبادل داده یا استفاده از نسخه های قدیمی تر و رایگان، کیفیت نهایی پاسخ ها افت می کند. در مقابل، یک کاربر در کالیفرنیا با دسترسی مستقیم به آخرین نسخه های بهینه شده، تجربه کاملاً متفاوتی دارد.
توهم
در پژوهش دانشگاه ام ای تی اشاره شده است که مدل های هوش مصنوعی در پاسخ به کاربرانی که از ساختارهای زبانی غیرانگلیسی استفاده می کنند، بیشتر دچار «توهم» (Hallucination) می شوند؛ یعنی با اطمینان کامل، اطلاعات غلط ارائه می دهند. این تحقیق هشدار می دهد که این «شکاف دیجیتال نوین» می تواند باعث عقب ماندن نخبگان و دانش آموزان کشورهای در حال توسعه در رقابت جهانی هوش مصنوعی شود.
این خبر توسط سایت همشهری آنلاین منتشر شده و وبپیما صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.
منبع: همشهری آنلاین
